Harakani Complex
The Harakânî Complex is one of the most valuable historical structures in Kars and offers its visitors both a cultural and spiritual experience.
Kars Kalesi
Merkez Kale, İç Kale veya stadel olarak anılır. Bazı kaynaklar 12. Yüzyılda saltuklular tarafından yapılmış demekte ise de 10. Yüzyıla kadar inmektedir. 1579 yılında Lala Mustafa Paşa tarafından onarımı yapılırken, dört köşe mermer kitabe bulunmuş dış surların kapısına koydurulmuştur. Bu kitabeye göre 1152 yılında Sultan Melik İzzetin’in emri ile Veziri Firuz Akay tarafından yaptırılmıştır. Kaleyi 1386 yılında da Timur yerle bir etmiş, 1579 yılındatekrar III. Murat’ın emriyle Lala Mustafa Paşa yeniden yaptırmıştır. Bundan sonra 1616 ve 1636 yıllarında iki kere onarımdan geçmiş, şehir merkezine bazı eserler eklenmiştir. Kaynaklara göre Merkez Kale dışında dış surlar 27.000 metre uzunluğunda olup, 220 burçtan meydana gelmiştir. Dış surlar üzerinde önemli üç kapı bulunmaktadır.
Ebû’l-Hasan Harakānî Türbesi
Kars ili, Merkez Kaleçi mahallesi, Medrese sokak, Pafta 30, Ada 72, Parsel 4’de yer alan bugünkü Evliya Camii külliyesi içerisindeki Ebul Hasan Harakani türbesi şehit olduğu 1033 yılından 31 yıl sonra Kars’ın Alpaslan tarafından fethedilmesi sırasında yapılmıştır. Yüzyıllar içerisinde türbe bazı değişikliklerle günümüze kadar ulaşmıştır. 1996 yılına kadar Evliya Camii bahçesinde tüf taşından basit örgü sistemi ile yapılan dörtgen bir yapı içerisinde bulunan türbe bu tarihte Harakani Vakfı tarafından, Evliya camisinin restorasyonu sırasında basit yapılı duvarlar kaldırılarak Evliyanın sandukası ahşap çerçeve içerisine alınmış ve kabrinin bulunduğu alana kubbeli bir türbe yapılmıştır.
Harakānî Kültür Merkezi
Saltuklu Sultanı Melik İzzeddin' in emri ile veziri Firuz Akay tarafından 1153 yılında inşa edilen Kars Kalesinin dış surlarını çevreleyen 7 büyük burçtan biridir. Altıgen planlı burç düzgün kesme bazalt taşlardan inşa edilmiştir. Taşınmaz tescil edilerek koruma altına alınmıştır. Harakani Vakfı tarafından restoresi yapılan burç üç kattan oluşup iki katı Kütüphane ve üst konferans salonu olarak faaliyet vermektedir.
Evliya Cami
Miladi 1033 tarihinde Anadolu’ya gelen ilk Alperenlerden Ebu’l- Hasan Harakani Kars’ta şehit düşmüş, 1064 yılında Anı’yı fetheden Selçuklu sultanı Alparslan tarafından Harakani Külliyesi kurulmuştur.
Havariler Kilisesi (Kümbet Camii)
Selçuklu kümbetlerine benzemesinden ötürü Kümbet Camisi olarak isimlendirilmiştir. Bagrat Kralı Abbas II.Takvor Kars’ı başkent yaptığı sırada, 932-937 yılları arasında 12 Havari adına yaptırmıştır. Yapı dört yapraklı yonca ve haç planının birbirine karışması ile oluşan bir plan düzenindedir. İç mekânını örten merkezi kubbe, kare planlı bir nef görünümündedir. Kare plandan kubbe yuvarlağına karenin her köşesinden çıkan köşe kemerleri ile geçilmektedir. Kubbesi konik biçiminde olan yapı, kubbe altındaki nişler içte yuvarlak dışta beş köşeli olarak yapılmıştır. Yapının ana girişi batı tarafındadır. Ayrıca güney ve kuzey taraflarda da iki giriş kapısı mevcuttur. Apsis yarım daire biçimindedir. Bunun yanı sıra apsisi de içerisine alan 12 metre çapındaki kubbe altı ana mekânı 8 tane ince uzun tonoz kemerli pencere ile aydınlatılmıştır. Havariler Kilisesi yöreye özgü düzgün kesme bazalt taşından yapılmıştır. Selçukluların Kars’ı ele geçirmesinden sonra 1064 yılında camiye çevrilmiş, sonraki yıllarda yine kilise olarak kullanılmış, Osmanlı döneminde 1579 yılında yeniden camiye dönüştürülmüştür. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Ruslar tarafından Kiliseye çevrilmiştir. .Kars’ın 1918’de Türklerin eline geçmesi ile yeniden camiye çevrilmiş,. Kars’ın 1920’de yeniden Türk egemenliğine geçmesi ile tekrar cami olarak ibadete açılmıştır. Yapı 1960-1970 yıllarında müze olarak kullanılmış, 1996 yılında tekrar Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından restore edilerek yeniden cami olarak kullanılmaya başlanmıştır.
Büyük Katedral (Fethiye Camii)
Yazıtlara ve tarihçilere göre kilisenin temelleri Bagratlı Kralı II. Sembat tarafından M.S. 990 yılında atılmış ancak Kral Sembat öldükten sonra kiliseyi eşi kraliçe KATRANİDE tarafından 1001 yılında bitirilmiştir. Kilisenin mimarı aynı yüzyılda İstanbul Ayasofya Kilisesinin tamiratını yapan TİRİDAT ustadır. Katedral 1064 yılında Sultan Alparslanın Anı’yı feth etmesinden sonra camiye çevrilmiş ve ilk fetih namazı kılınmıştır. Bu sebeple büyük katedrale Fetihiye Camii’de denilmektedir.
Vaizoğlu Camii
İlk olarak Divriği’den gelen zaimlerden Vezin (Vaızn) Köyü’nü zeamet olarak alan Vaizoğlu ailesi tarafından 1580 yılında yaptırılmıştır. Kubbeli güzel bir cami iken,1604 yılında Safavi şahı. Abbas İran Ordusu ile Kars’ı işgal edip 1579 yapılardan çoğunu yıkarken camiyi de yıktırmıştır. Caminin harem kapısının sağındaki 52 X 52 cm Arapça kitabesinde restorasyonda ortaya çıkan bu kitabe kazınmış hali ile görülmekte ısrarlarımıza rağmen tahta direği biraz öteye aldıramadık ama yeri belli kapının sağında şu an görülmektedir. Kitabesi 1.Kadd `Ammerehaze Haci (ibrahim) Halil. 2.Fi tarih, sitte ve hamsin elf (h.1056). Hacı İbrahim Halil bunu tamir etti,H.1056 yılında (M 1646)
Aliağa Camii
Yusufpaşa Mahallesi’nde Atatürk Caddesi’nin doğusundaki cami, Hicri 1260, Miladi 1844 yılında Ali Ağa isimli zengin bir şahıs tarafından yaptırılmıştır. Kare planlı olup kesme siyah taştan inşa edilmiştir. Cami içersinde alt kısmı silindirik, üst kısmı dikdörtgen görünümünde bağlanmış vaziyette 4 adet ahşap sütun bulunmaktadır. Ayrıca iç kısımda yine ağaçtan bir balkonu vardır. Cami düz damlı olup, sökülen ahşap minare yerine, tuğladan yeni minare yapılmıştır. Giriş kısmında fotoğrafta görüldüğü gibi, bir kitabe mevcuttur. Cami ibadete açıktır. Kitabesinin beyitlerini dönemin ünlü müderrisi, Şeyh Vaizzade Muhammed Hamid Efendi yazmıştır. Hattatlar da taşa işlemiştir. Kitabesi 1.Maşa_Allah (zedelenmiş durumda) 2.Ali Ağa gelüp LiLLAHi FiLLAH, yine bir şirin Cami etdi ihya. 3.Hadisi “Min Buni” mefhumu üzre ilahi, kıl anğaCennatıMe’va. 4.iki düş HAMiD’a, tarih açılsın, Bi-nur, i Ayeti iNNA FETEHNA. 5.Sene 1260 (silinmiş).